De pluviometer hier in Drongen-Baarle heeft tijdens het beruchte "hagelbollen van 10 cm"-onweer van 26 mei 34,9 mm regen opgevangen. Ik wacht nog op de definitieve bevestiging, maar waarschijnlijk is dat het hoogste aantal van alle waarnemingsstations. Er was nochtans geen overlast en - voor alle duidelijkheid - er viel hier geen hagel, alleen maar bakken regen.

In de media is er weer eens een potje van gemaakt. Er was sprake over "storm" (terwijl het gewoon een onweer was en absoluut geen storm) en ook het begrip "supercel" werd totaal verkeerd uitgelegd. Een supercel is helemaal geen samenklontering van bestaande buien, maar één enkele bui waarbij de instroom (updraft) en uitstroom (downdraft) elkaar niet hinderen, zodat de onweerscel het urenlang kan uitzingen. Dat in tegenstelling tot een klassiek warmte-onweer, dat vaak al na een half uur weer uitsterft. Wie er meer over wil weten, kan dit artikel eens lezen op de website van het KMI, per 1 juni trouwens ook mijn nieuwe werkgever.

Een medewerker van het KNMI meldde gisteravond dat er in Westdorpe (gemeente Terneuzen, Zeeuws-Vlaanderen) 18 mm neerslag was gevallen op 10 minuten tijd. Toevallig was ik in de buurt en het resultaat van die wolkbreuk was in de omgeving van Westdorpe goed te merken. Niet zozeer aan de plassen of andere wateroverlast, maar wel aan afgerukte takken die over de weg lagen. En daar zaten soms serieuze exemplaren tussen.

"Afgerukte takken door de regen?", vraagt u zich misschien af. Jazeker, maar dan wel onrechtstreeks. De wolkbreuk kwam opzetten als een gordijn van regen. Die felle regen sleurt als het ware de lucht mee naar beneden. Er ontstaat een sterke dalende luchtstroom, die een snelheid kan bereiken van meer dan 100 kilometer per uur en in extreme gevallen zelfs tot meer dan 200 kilometer per uur. Als die dalende luchtkolom tegen de grond botst, wordt hij afgebogen en zet hij zijn weg horizontaal verder. Er ontstaat een zone van hevige wind voor de onweersbui uit. "Onweer dat vergezeld kan gaan van zware windstoten", waarschuwen Frank en Sabine dan. De vakterm voor zo'n zone met hevige wind voor een onweerscomplex uit, luidt "gust front". Eén zo'n zware windstoot heet in weerkundige kringen een "downburst". 

Een downburst wordt vaak verward met een windhoos. In beide gevallen begint het vaak uit het niets heel erg hard te waaien. Maar het ontstaan is dus fundamenteel anders: een downburst ontstaat door een dalende luchtkolom, een windhoos door een stijgende windkolom. De schade zal dikwijls even groot zijn, dus de verwarring is begrijpelijk.

Afgerukte takken in Westdorpe op 2 juni 2008: het resultaat van een downburst uit een "gust front".

Zo, hier zijn we weer.

Gisteren hebben we nog eens aan den lijve kunnen ondervinden wat er gebeurt als een kleine maar venijnige bui lang boven dezelfde plaats blijft hangen. Hier in Drongen zaten we aan de rand van die bui. Je zag dat meer naar het oosten de lucht nog dreigender was. Mijn elektronische regenmeter gaf ruim 15 mm neerslag aan. Dat betekende weinig goeds voor de gemeenten meer naar het oosten. Dat bleek ook wat later op het nieuws. In de omgeving van Oostakker, Sint-Amandsberg, Gentbrugge en Ledeberg viel tot 35 mm, wat zorgde voor de bekende beelden van overstroomde straten en ondergelopen kelders.

Vanmorgen bleek dat de KMI-regenmeter 17,5 mm had opgevangen. De elektronische duidde "maar" 15,4 mm aan. De twee staan nochtans maar een meter of twee van elkaar vandaan. Een bewijs dat de waarden van elektronische pluviometers met een korreltje zout moeten worden genomen.

Vorig jaar heb ik (met ons fototoestel) een filmpje gemaakt van een shelfcloud boven Drongen, op 18 mei 2006 om precies te zijn. Onder het motto "ik ben er nog lang niet, maar ik leer alle dagen bij", heb ik nu een poging gedaan om dit filmpje op deze blog te krijgen en die is blijkbaar gelukt. Station Baarle is er vanaf nu ook met bewegend beeldmateriaal!

Toekomstige beelden zouden van een betere kwaliteit moeten zijn, want sinds kort heb ik nu ook een filmcamera.

Een berichtje dat het persagentschap Belga gisteren verspreidde:

Fruitboeren schieten met weerkanon op hagelbui
Sint-Pauwels en grote delen van Sint-Gillis-Waas zijn maandagochtend gespaard gebleven van het onheilsweer, omdat de fruitboeren de dreigende wolken met weerkanonnen aan flarden hebben geschoten.
"Met het kanon worden ioniserende schokgolven in de lucht geschoten. Die bereiken snel de hoge atmosfeer, tot op 15.000 meter, waar de hagel zich bij min 50 graden ontwikkelt. Door een kettingreactie van micro-explosies worden de ijskristallen onstabiel, kunnen ze geen waterdamp meer opnemen en valt de hagel uiteindelijk als regen op de grond", aldus de producenten.
Weerman Frank Deboosere betwijfelt dat sterk. (belga)

Frank Deboosere is niet de enige die twijfelt aan het nut van deze hagelkanonnen. Meteoroloog Jon Wieringa maakt in dit artikel (klik hier), verschenen in het blad Meteorologica, brandhout van het hagelkanon. Ook de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO), waar het KMI is bij aangesloten, heeft al in 2001 een standpunt ingenomen: "In recente jaren is opnieuw hagel bestreden met luidruchtige kanonnen. Er is geen wetenschappelijke onderbouwing, noch een geloofwaardige hypothese die zulke experimenten zou ondersteunen."
"Op een mug schieten met een kanon" is een bekend gezegde voor wie met overdreven middelen een probleem te lijf gaat. "Schieten met een kanon op een hagelbui" kan gerust als gezegde met precies de tegengestelde betekenis de woordenboeken in.

Illustratie: op het radarbeeld hieronder is er niets te merken van een "aan flarden geschoten onweerswolk" boven Sint-Pauwels en Sint-Gillis-Waas. (bron: http://www.weersite.net)

Vandaag heeft onze huisfotograaf Peter zijn foto's van de shelfcloud van 19 juni boven de Kasselberg (Noord-Frankrijk) online geplaatst op zijn website http://skyscapes.info/  (scroll tot onderaan de bladzijde bij Shelf and lightning, June 19th, 2007 - Cassel, FR). U zult het met mij eens zijn: het resultaat is fenomenaal. Vooral ook de timelaps van de shelfcloud die overtrekt is subliem.

Peter was daar niet alleen. Hij had het gezelschap van Olivier en Luk. De foto's van Olivier zijn al een tijdje te zien op zijn weblog. Die weblog staat al een tijdje tussen mijn favieten want Olivier maakt niet alleen mooie foto's, hij beschikt ook over een portie onderkoelde humor.

Gaat dat zien, gaat dat zien!

Deze voormiddag heeft Vlaams minister van Cultuur Bert Anciaux samen met nog een aantal prominenten het vernieuwde Museum voor Schone Kunsten (MSK) in Gent aan de pers voorgesteld. Het museum bleef vier jaar dicht wegens ingrijpende restauratie- en aanpassingswerkzaamheden. Ook ik was op die plechtigheid uitgenodigd. In de wereld van Gentse prominenten speel ik ergens in de laagste provinciale afdelingen, maar blijkbaar nog net hoog genoeg om voor zulke aangelegenheden gevraagd te worden. Er moet immers toch iemand zijn om te luisteren naar de toespraken van de prominenten uit de eerste nationale.

Na de opening mochten we snel een kijkje nemen in de tentoonstellingszalen, waar werklui nog volop aan de slag waren, zodat ik mij niet van de indruk kon ontdoen dat de heropening toch net iets te vroeg kwam. Of de werklui net iets te laat. Zo gaat dat met stielmannen.

 

Mijn oog viel al snel op een aantal - hoe kan het ook anders - weergerelateerde schilderijen. Het weer heeft de mens in het algemeen en de kunstenaar in het bijzonder altijd gefascineerd. Een prachtig schilderij is "Onweer boven Laethem" van Valerius De Saedeleer. Een haarscherp afgelijnde bui, waarschijnlijk met een shelfcloud of kraagwolk, is over Sint-Martens-Latem getrokken. Een inktzwarte lucht hangt boven het dorp, aan de horizon is nog een streepje onbewolkte lucht te zien.

 

Over de Doornikse kunstenaar Hippolyte Boulanger zegt de museumgids: "Boulanger had een 'romantische' voorliefde voor extreme weersomstandigheden, zoals een onweer". Een man naar het hart van elke weeramateur dus. In het MSK hangt zijn werk "Na het avondlijk onweer", waarop een soort van rolwolk boven een berglandschap te zien is.

Mijn favoriet schilderij in het MSK is "De IJsvogels" van Emile Claus: een sneeuw- een ijslandschap aan de Leieoevers in Astene, een mooi voorbeeld van een luministisch werk, zegt diezelfde gids.

Als het MSK over enkele weken volledig is afgewerkt en de eerste 'hype' van de heropening achter de rug is, ga ik op zijn minst een halve dag uittrekken om de schitterende collectie uitgebreid te bestuderen. Dankzij de gesofisticeerde klimaatregeling die zorgt voor een constante temperatuur en luchtvochtigheid om de kunstwerken optimaal te conserveren, wordt het MSK ongetwijfeld een ideaal toevluchtsoord tijdens snikhete zomerdagen.

 

 

Rond het weer doen veel misverstanden de ronde. Zoals de uitspraak “Gelukkig kan dat hier niet gebeuren”, als er nog eens beelden van een verwoestende tornado in de VS ons journaal halen. Ik wil hier niemand angst aanjagen, maar tornado’s komen bij ons even goed voor als aan de andere kant van de Atlantische Oceaan.
Eigenlijk moeten we het onderscheid maken tussen wind- en waterhozen aan de ene kant en tornado’s aan de andere. Die eerste categorie, daar bestaat geen twijfel over. Nergens ter wereld komen ze zo veel voor als aan de kusten van de Noordzee, inclusief die van België en Nederland. Ook in de VS noemen ze dit geen “tornado’s”, maar “spouts”. Ze ontstaan door het verschil tussen het relatief warme aardoppervlak (warm zeewater is daarvoor ideaal) en koude bovenluchten. Er ontstaat dan een stijgende luchtkolom. Als die lang genoeg blijft bestaan, wordt die steeds sterker en gaat roteren. Voorwaarde is dat er niet te veel wind staat, anders wordt de stijgende luchtkolom weggeblazen voor die goed en wel kan ontwikkelen. Ook als de luchtkolom niet meer wordt “gevoed” door het warme oppervlak, verdwijnt de hoos snel. Stofhozen, of in het Engels “dust devils”, ontstaan op een gelijkaardige manier.
Een tornado ontstaat anders. Daarvoor heb je een onweersbui nodig, of in vaktaal: een “cell”. In een gewone “single cell” stijgt warme, vochtige lucht omhoog (de stijgstroom) tot hij verzadigd is. Er ontstaat eerst bewolking, later ook neerslag. Terwijl de neerslag valt, verdampt die gedeeltelijk weer. Dit proces koelt de lucht weer af. Er ontstaat een daalstroom met koude lucht die de stijgstroom afsnijdt. De bui tekent hiermee haar eigen doodvonnis en sterft uit.
Soms is er veel windschering. Dat wil zeggen dat het aan de grond veel minder hard waait dan hogerop in de lucht, en ook nog eens uit een andere richting. De stijgstroom gaat dan niet recht omhoog, maar gaat kantelen. Er ontstaat ook een daalstroom met koude lucht, maar die snijdt de gekantelde stijgstroom niet af. De bui sterft nu niet uit, maar blijft zichzelf in stand houden. We spreken dan van een “supercell”. Die naam zorgt opnieuw voor een misverstand. De “super” zegt namelijk niets over de afmetingen van de bui. “Low topped supercells”, met relatief lage wolkentoppen, lijken bij ons vaker voor te komen dan tot voor kort werd aangenomen. De gekantelde en roterende stijgstroom van LT supercells is in staat om tornado’s voort te brengen. Op 1 oktober 2006 was er zelfs sprake van een echte “tornado outbreak” boven België. Karel Holvoet kon er één fotograferen in Tubeke (foto hieronder). Geen windhoos, maar weldegelijk een tornado, die gelukkig over onbewoond gebied trok.

 

De Amerikaanse stormchaser Mike Theiss (www.ultimatechase.com) kon op 24 april 2007 in Kansas deze kleine maar fijne supercell fotograferen, die meerdere tornado’s voortbracht. Ze zijn te zien onderaan de wolkenbasis. Dit soort supercell komt ook in ons land voor.

Het gebeurde letterlijk tussen de soep en de patatten, want als naar goede gewoonte steekt het onweer hier altijd op als het eten klaar staat. Of terwijl ik juist in bad zit, waardoor ik in februari vorig jaar prachtige mammatusformaties schijn gemist te hebben. Enfin, nog een geluk bij een ongeluk, want voor hetzelfde geld was de bliksem op de waterleiding ingeslagen en was ik ter plaatse gefrituurd. Het kan dus nog altijd erger.

Terwijl we gisteravond dus net aan tafel zaten, hoorde ik gerommel in de verte. Ik heb mij even geëxcuseerd en snel het fototoestel meegegrabbeld. Na een vervaarlijke tocht, woest slalommend tussen de jeneverbes- en frambozenstruiken, bereikte ik de achterkant van de tuin, waar ik foto’s kon nemen van de turbulente achterkant van een kleine onweersbui.

Er was een aanzet tot mammatus te zien, maar voorts geen hoosachtige slurfverschijnselen, noch slurfachtige hoosverschijnselen (*). Het onderscheid tussen beide blijkt trouwens zeer subtiel en eigenlijk volkomen arbitrair te zijn.

Ondertussen werden de patatjes koud, dus ging het noodgedwongen vol gas terug naar de keuken. Amper een paar minuutjes later zag ik door het keukenraam een heldere regenboog. Ik besloot de chase verder te zetten en ging na doordacht beraad nu de totaal andere richting uit, naar de voortuin. Daar aangekomen, na een gevaarlijke tocht op gladde tegels en door nat gras, bleek ik goed te hebben gegokt. Ik had er een mooi zicht op een zeer heldere regenboog.

Ik chasete nog enkele meters verder naar het noordwesten, om nog een laatste glimp van de dubbele regenboog op te vangen.

Daarna kon de lange terugtocht naar de keuken beginnen, alwaar ik tot de ontdekking kwam dat inmiddels koude broccoli gelukkig ook nog lekker smaakt.

(*) uitdrukking zonder toestemming gepikt van (Super)Pete(r) en Olivier, die ze zich lieten ontvallen op onze bijeenkomst van Weeramateurs uit het Gentse, dinsdagavond op de Korenmarkt. Op hun site http://skyscapes.info (zie lijst links) kan je zien wat het schitterende resultaat is van een échte chase in de lage landen.

Vrijwel absolute rust op het weerfront in Drongen vandaag. Een klein buitje vanmorgen, goed voor 0,4mm en met een maximum van 22,7° vrij koel (naar de normen van de voorbije jaren).

Dat schept even de tijd om terug te komen op de “blunder van de dag”, die eigenlijk al dateert van gisteren. Ik schrok toen ’s ochtends vroeg wakker, omdat ik het constant hoorde donderen in de verte. Ik ben met een suffe kop het bed uitgekropen, snel wat kleren aangetrokken en met het fototoestel naar buiten gegaan, in de hoop om een mooie shelfcloud of cumulonimbus vast te leggen. Naar het zuidwesten gekeken (de meest logische richting), daarna naar alle andere windrichtingen. Alleen maar blauwe lucht te zien, met hier en daar een klein cumulusje. En toch hoorde ik het nog altijd donderden, maar nu al wat verder weg.

Dan maar naar de voorkant van het huis gegaan, waar ik op het einde van de straat twee oranje mannetjes zag, die de grijze containers flink lieten dooreenschudden boven de vuilniswagen. Meteen was het “gedonder” verklaard.

Ik ben toen met mijn suffe kop maar weer in bed gekropen en heb nog een uur of twee verder geslapen. Met een gerust gemoed.

Drongen-Baarle 30 juli: Tmin +13,5°, Tmax +22,7°, neerslag 0,4mm, max wind 29 km/u (ZZW)

Vanavond rond 17.30 uur is een supercel rakelings ten westen van Drongen gepasseerd. Eigenlijk is dat optimaal, want daardoor kan je ze het best observen, en nog in veilige omstandigheden ook.

Simpel uitgelegd is een supercel een onweersbui die in haar geheel rond een verticale as draait. Er was onder de cel een indrukwekkende uitzakking zichtbaar, waar de wolkenbasis erg laag daalde. Die lage basis moet ongeveer boven Nevele gehangen hebben. Het is in dat soort omstandigheden dat er windhozen en tornado’s ontstaan. Er was in deze uitzakking wel wat turbulentie zichtbaar, maar geen rotatie. Ze zal dus hoogstwaarschijnlijk geen hoosverschijnselen hebben opgeleverd. Dat was wel het geval bij een supercel in de buurt van Ronse, hier zo’n 40 kilometer vandaan. Daar is wel een windhoos gesignaleerd én vastgelegd op foto.

Al bij al een indrukwekkende verschijning, die hier geen druppel regen opleverde. De vorige nacht viel er uit een kort onweer wel 2,6 mm.

Mijn volledige fotoverslag vind je hier: http://www.weerwoord.be/includes/forum_read.php?id=311921&tid=311921.

Drongen-Baarle 28 juli: Tmin +16,1°, Tmax +27,9°, neerslag: 2,6mm, max wind 24,1 km/u (ONO)

Foto: de supercel om 17.36 uur, foto genomen in de richting van Bellem (Aalter)

In de auto, op weg naar een bijeenkomst van weeramateurs

-         De weeramateur :”Het ziet er niet naar uit dat het nog gaat onweren vandaag.”

-         Zijn vrouw: “Hé, gelukkig maar. Kunnen we toch gewoon buiten barbecuen.”

-         Hij: “Fout antwoord! Helemaal fout!”

-         Zij: “Ojee, sorry schatje. Ik was het alweer vergeten. Begin nog eens opnieuw.”

-         Hij: “Het ziet er niet naar uit dat het nog gaat onweren vandaag.”

-         Zij: “O wat jammer.”

-         Hij: “OK, zo moet je straks reageren op de bijeenkomst.”

-         Zij: “Wees maar gerust schatje. Nu zal ik het niet meer vergeten. We vinden het dus jammer dat het niet gaat onweren vandaag.”

(Waar gebeurd, meer bepaald op 17 juli 2004. Sinds die dag heeft zij wat minder vertrouwen in zijn verwachtingen)